چرا مواد شیمیایی اینقدر به جنگ حساسند؟

صنعت شیمی از معدود صنایعی است که هم به انرژی (نفت و گاز) وابسته است، هم به مسیرهای دریایی برای حمل‌ونقل، و هم به ثبات بازارهای ارزی. وقتی جنگی در منطقه خاورمیانه روی می‌دهد، هر سه این عوامل به‌طور همزمان دچار اختلال می‌شوند و اثر موجی آن تا کارخانه‌های صابون‌پزی، نساجی، و معادن نفتی سراسر دنیا امتداد می‌یابد. تنگه هرمز به‌تنهایی مسیر عبور حدود نیمی از تجارت جهانی گوگرد و اسیدهای مرتبط است. بسته شدن یا ناامن شدن این آبراه — حتی برای مدت کوتاه — می‌تواند زنجیره تأمین مواد شیمیایی را از استرالیا تا اروپا مختل کند.

تأثیر جنگ بر سود پرک (Caustic Soda)

سود پرک یکی از پرمصرف‌ترین مواد شیمیایی صنعتی دنیاست که در صنایع کاغذ، نساجی، صابون، تصفیه آب، آلومینیوم و پتروشیمی کاربرد دارد. قیمت این ماده در سال ۲۰۲۵ تفاوت‌های منطقه‌ای بی‌سابقه‌ای را تجربه کرد:

• اروپا: افزایش ۱۰.۵٪ — به دلیل اختلال مسیرهای ترانزیتی و هزینه بالای انرژی
• آمریکای شمالی: کاهش ۲۱٪ — به دلیل کاهش تقاضای داخلی و عرضه مازاد
• چین: کاهش ۱۰ تا ۱۲٪ — به دلیل ظرفیت تولید بالا و تقاضای داخلی ضعیف
• هند: ثبات نسبی — به دلیل تقاضای داخلی پایدار و ظرفیت‌سازی داخلی
• ایران: فشار دوگانه — تحریم + اختلال منطقه‌ای + نوسان نرخ ارز
• برای تولیدکنندگان و بازرگانان ایرانی، فشار همزمان تحریم‌های بین‌المللی و تنش‌های منطقه‌ای چالش جدی ایجاد کرده است. از یک سو دسترسی به فناوری‌های مدرن تولید محدود است، و از سوی دیگر نوسانات ارز، هزینه واردات مواد اولیه را غیرقابل پیش‌بینی کرده.

تأثیر بر بازار باریت

باریت (سولفات باریم) که بیش از ۸۰٪ مصرف جهانی آن در صنعت حفاری نفت و گاز است، مستقیماً به سرنوشت بازار انرژی گره خورده. هر بار که تنش‌های منطقه‌ای باعث افزایش قیمت نفت می‌شوند، پروژه‌های حفاری توجیه اقتصادی بهتری پیدا می‌کنند و تقاضا برای باریت بالا می‌رود.
ایران از ذخایر قابل‌توجه باریت برخوردار است. در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای باعث اختلال در عرضه از سایر منابع می‌شود، تولیدکنندگان ایرانی که بتوانند از مسیرهای جایگزین صادرات کنند، می‌توانند از این خلأ بهره ببرند. بازارهای عراق، ترکیه و
هند گزینه‌های واقع‌بینانه برای صادرات باریت ایرانی هستند.

اثرات ساختاری جنگ بر زنجیره تأمین جهانی

جنگ‌های اخیر در خاورمیانه چندین اختلال ساختاری در بازار مواد شیمیایی ایجاد کرده‌اند:
بحران نیتروژن و کودهای شیمیایی: اختلال در مسیرهای ترانزیتی، حجم تجارت جهانی نیتروژن را تقریباً به نصف رسانده. این موضوع نه‌تنها صنعت کود، بلکه تولید مواد غذایی و در نهایت تورم جهانی را تحت تأثیر قرار داده.
بحران گوگرد و اسید سولفوریک: اسید سولفوریک که به «سلطان مواد شیمیایی» معروف است و در صنایع کود، فلزات، داروسازی و باتری کاربرد دارد، تحت فشار شدیدی قرار گرفته. ترکیه ممنوعیت صادرات گوگرد را اعلام کرده و هند نیز در حال بررسی محدودیت‌های مشابه است.
افزایش هزینه حمل‌ونقل: ناامنی مسیرهای دریایی باعث شده کشتیرانی از مسیرهای طولانی‌تر و گران‌تر استفاده کند. این هزینه مستقیم به قیمت تمام‌شده مواد شیمیایی اضافه می‌شود.
تأثیر بر معادن: هزینه گازوئیل و اسید سولفوریک مورد نیاز برای فرآوری فلزات، در معادن مس، روی و کبالت در آفریقا و استرالیا به‌شدت افزایش یافته.

توصیه به خریداران صنعتی

در شرایط نوسان بازار ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیکی، خریداران صنعتی باید استراتژی تأمین خود را بازنگری کنند:

• موجودی بافر را افزایش دهند تا در برابر اختلالات ناگهانی مقاوم باشند
• به جای تامین از یک منبع، تنوع در منابع تأمین ایجاد کنند
• با تامین‌کنندگانی کار کنند که قراردادهای بلندمدت با قیمت مشخص ارائه می‌دهند
• تامین‌کنندگان داخلی معتبر را در اولویت قرار دهند تا وابستگی به واردات کاهش یابد

پترولا با سال‌ها تجربه در تولید و بازرگانی سود پرک، باریت و سایر مواد شیمیایی و معدنی، آمادگی دارد نیاز صنعتی شما را با موجودی پایدار، قیمت رقابتی و تحویل به‌موقع تأمین کند.